HHhH – Laurent Binet

Oorspronkelijke titel: HHhH
Vertaald door Liesbeth van Nes.

In de roman van Laurent Binet staat de aanslag op Reinhard Heydrich centraal. Heydrich, “de beul van Praag” en het “blonde beest”, als kind “de geit’ genoemd. De persoon Heydrich komt aan de orde. Maar veel meer nog degenen die de opdracht tot de aanslag gaven, de mannen die hem pleegden, de mannen en vrouwen die hen hielpen, hen hebben verraden en de slachtoffers. Natuurlijk ook de gebeurtenissen in relatie tot de aanslag, de aanloop en de gevolgen.

Het kostte wel even tijd om te wennen aan de tussenzinnen die Binet veelvuldig gebruikt. De vrij uitgebreide beschrijving van zijn onderzoek naar het realiteitsgehalte van films over Heydrich vond ik in eerste instantie minder relevant. Dat gevoel veranderde snel. Ik zat er gewoon helemaal naast. Want het onderzoek van Binet om te achterhalen in hoeverre het geschetste beeld de realiteit weergaf, zowel ten aanzien van de films als al het andere materiaal dat hij gebruikt om tot zijn verhaal te komen, maakt dit boek juist zo bijzonder. Binet is in een voortdurende strijd gewikkeld om feiten en fictie strikt gescheiden te houden. Hij ondervindt dat dit lastig is want hoe simpel is het niet om een interpretatie of aanname aan het verhaal mee te geven. Hij betrapt zichzelf daar bijvoorbeeld op als hij schrijft wat iemand denkt of voelt. Dat kan hij immers niet weten.

Niet alleen zijn strijd om fictie en feiten gescheiden te houden maar ook de eigen betrokkenheid bij het verhaal maken HHhH tot een indringend boek. Door de rol van zijn vader, door de plaatsen te bezoeken waar gebeurtenissen zich hebben afgespeeld en door te vertellen alsof hij ter plekke was en het voor zijn eigen ogen zag gebeuren.

Alles bij elkaar een indringend, knap geschreven boek dat ook prettig leest. En dat prettige slaat natuurlijk alleen op de schrijfstijl en geenszins op de verschrikkingen waarover Binet schrijft. Het blijft ongelofelijk hoe de misdaden in WO II altijd nog erger blijken te zijn dan je al wist.

Zelf las ik nog niet zo lang geleden Liefde en Spionage in Hitlers Berlijn van Erik Larson. Een heel ander boek. Het verhaal van de Amerikaanse ambassadeur die in Berlijn wordt gestationeerd als het nazisme in opkomst is. Dezelfde personen, dezelfde locaties in Berlijn, dezelfde nacht van de lange messen maar wel bekeken door andere ogen vanuit een heel andere invalshoek. Degenen die HHhH interessant vinden, zou ik willen adviseren ook deze roman te lezen.

Binet noemt in zijn boek ook nog een aantal titels  van boeken waarin Heydrich een rol speelt. Het boek van Jiri Weil, Mendelssohn is op het dak,  Seven Men at Daybreak van Alan Burgess en Like a Man van David Chacko. Het boek van Chacko lijkt mij het boek waar feiten en fictie het minst gescheiden worden maar daarover kan ik pas oordelen als ik het boek heb gelezen.

Tot slot nog een citaat dan Flaubert dat Binet in zijn boek heeft opgenomen:
“We zijn meer waard door ons streven, dan door wat we tot stand brengen”.

Zeitoun – Dave Eggers

De oorspronkelijke titel van het boek is Zeitoun, vertaling uit het Amerikaans door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap.

Van de achterflap: Abdulrahman Zeitoun, een 47-jarige Amerikaan van Syrische komaf, woont al jaren met zijn vrouw Kathy en hun drie kinderen in New Orleans. Hij geniet veel aanzien als respectabel aannemer. Als de orkaan Katrina zich aankondigt, besluit Zeitoun in de stad te blijven om zijn huis en de huizen van zijn klanten te beschermen. In de dagen na de storm peddelt hij in een tweedehands kano door de ondergelopen straten van de stad, deelt goederen uit en helpt waar hij kan. Een week later, op 6 september 2005, verdwijnt Zeitoun plotseling. Wat is er met hem gebeurd? In Zeitoun ontrafelt Dave Eggers op meesterlijke wijze het leven van Abdulrahman Zeitoun, van zijn wortels in Syrië en zijn huwelijk met Kathy – een Amerikaanse die zich tot de islam bekeerde -tot zijn kinderen, en toont hij de surrealistische atmosfeer in een geteisterde stad.

In Nederland is de ramp die Katrina onder meer in New Orleans heeft veroorzaakt vooral op het journaal te zien geweest. Op een afstand. Ooit ben ik in New Orleans geweest, ook in het grote stadion. Je herkent waar het zich allemaal afspeelt. Dat brengt het dichterbij.

Het boek van Eggers brengt het allemaal nog wat dichterbij. Het duurt even voor het verhaal op gang komt. Maar om de houding van Zeitoun na de overstroming te begrijpen, is het ook belangrijk om meer over zijn verleden te weten. En dat van zijn vrouw Kathy. Hij schetst een beeld van bijna perfecte mensen met brave kinderen en een bijna perfecte relatie. Was dat echt zo? Bedoeld om de tegenstelling te vergroten met de agenten en gevangenisbewaarders later in het verhaal? Dat lijkt me nauwelijks nodig. De stijl van Eggers is journalistiek te noemen, maar toch zit je bijna in de roeiboot als hij door de ondergelopen straten vaart. Vanaf het moment dat hij wordt gearresteerd is de verbijstering groot. Ik ben al vele malen in de USA geweest en kan me niet voorstellen dat mensen daar zo behandeld worden. Het is mensonterend. En de aanslagen met vliegtuigen op de Twin Towers zijn daar geen enkel excuus voor. Ik heb me gedurende het verhaal wel vaak afgevraagd hoe een dergelijke ramp hier, in Nederland, zou zijn verlopen. Als de familie Zeitoun weer terug is in New Orleans valt het ze moeilijk om de draad weer op te pakken. De vrouw van Zeitoun komt er eigenlijk nooit meer bovenop. Zeitoun, met de nodige littekens op de ziel, wel. Ik vind het bewonderenswaardig dat hij zijn leven in de USA weer zo heeft opgepakt en alles opnieuw opbouwt. Hij heeft zich nog afgevraagd of hij weer terug zou gaan naar Syrië. Met de kennis van vandaag weten we dat dat ook niet zo’n goed plan was geweest.

Eggers heeft wat mij betreft voor een verhaal met deze impact de juiste stijl gekozen. Zeker na de arrestatie van Zeitoun heb ik het boek ademloos, verbijsterd, gelezen. Ik vind het boek een aanrader, vier sterren.

Dave Eggers heeft een Nederlandse website. Een review over Zeitoun is te lezen in de New York Times en de Guardian.

Ik haal je op, ik neem je mee – Niccolò Ammaniti

Deze maand stond dit boek op de leeslijst van de boekgrrls. Judith was degene die het boek nomineerde. Zij vond het boek zowel grappig als serieus en ook nog eens lekker weglezen.

Van de achterflap: Een klein fictief dorp, Ischiano Scalo, aan de Italiaanse Rivièra, is het toneel voor twee adembenemende liefdesverhalen. Graziano Biglio is een veertigjarige playboy – met geblondeerd haar, zonnebankteint en strakke leren broek – die het buitengewoon met zichzelf heeft getroffen. Hij speelt gitaar en is een groot fan van de Gipsy Kings. Na veel gereis en talloze affaires is hij naar Ischiano teruggekeerd om zich te settelen met zijn ‘geliefde’ Erica, die alleen maar op zijn geld uit is. Gloria en Pietro zitten in dezelfde klas: zij is van goede komaf, woont in een villa in de heuvels, is mooi en zelfbewust. Hij is een schuchtere, onzekere en dromerige jongen, die lijdt onder het explosieve karakter van zijn vader – een verknipte herder – en is het mikpunt van treiterijen van andere jongens uit zijn klas. Wanneer Pietro door drie van zijn kwelgeesten gedwongen wordt in te breken in de school, en later, onder andere omstandigheden, ook thuis bij zijn lerares Flora – die een geheime verhouding heeft met Graziano – raken alle hoofdpersonen op dramatische wijze met elkaar verbonden.

Het was wel even doorbijten aan het begin. Het kon me allemaal nog niet zo boeien. Graziano komt over als een wat lachwekkende en zielige playboy die vooral zichzelf heel fantastisch vindt. Pietro Moroni is een wat eenzame jongen die op school wordt gepest, het thuis niet erg gemakkelijk heeft maar zich wel gelukkig prijst met zijn vriendinnetje Gloria. Aan alle personages in het boek mankeert wel iets. De familie van Pietro: een vader met losse handen, een moeder die de moed heeft opgegeven en een niet al te slimme broer. Erica, de vriendin van Graziano, die alles doet om een rol in de showbizz-wereld te krijgen. De Lerares Flora die het grootste deel voor haar zieke moeder zorgt en last but not least de drie kwelgeesten van Pietro, Pierini, Bacci en Ronca.

Het boek ging mij pas echt boeien op het moment dat Pietro gedwongen wordt in te breken in de school. De gevolgen die de inbraak heeft zijn groot. Niet alleen voor de vier jongens. Dan het vertrek van Erica, waardoor Graziano uiteindelijk het geluk lijkt te vinden. De levens van de verschillende personen vervlechten zich in elkaar. Het is een onwerkelijk verhaal maar zo geschreven dat de gebeurtenissen toch volstrekt logisch lijken. Op de achterflap wordt gesproken van twee adembenemende liefdesverhalen. Zo zou ik het niet willen omschrijven. In mijn ogen zijn het meer dramatische liefdesverhalen. Meer drama dan liefde. En vooral ook het verhaal van het egoïsme in de mensen, het ongeluk dat ze elkaar daarmee aandoen, de verstoorde relaties, de slechte kant van de mens.

Na de moeizame start heb ik het boek met veel plezier gelezen. Het leest lekker weg, het boeit, vooral serieus, mooie verhaallijnen. Daarom een vier sterren waardering. Een aanrader, wat mij betreft.

Hier kun je meer vinden over de boeken van Ammaniti en de schrijver zelf.