Het Keukenhuis – Kathleen Grissom

keukenhuisOorspronkelijke titel: The Kitchen House
Vertaald door Astrid Huisman.

Ik was de gelukkige die Het Keukenhuis voor de boekgrrls mocht recenseren en dat was zeker geen straf, ik het boek met veel plezier gelezen.

Het verhaal gaat over de zevenjarige Lavinia. Ze komt uit Ierland. Haar ouders hoopten in Noord-Amerika een beter leven te vinden. Helaas is Lavinia de enige die de reis overleeft en zij komt in Virginia op de plantage van kapitein Pyke terecht. Pyke vraagt Belle, zijn buitenechtelijke halfblanke dochter, om voor het meisje te zorgen. Ze groeit op bij de slaven in het keukenhuis, een apart huis op enige afstand van het grote plantagehuis. Het is voor Lavinia een hele opgave om zich in deze nieuwe wereld te gaan thuisvoelen.

Grissom heeft ervoor gekozen om Belle en Lavinia afwisselend hun verhaal te laten vertellen. Soms  vullen hun verhalen elkaar aan, soms betreffen ze dezelfde gebeurtenis. Door deze keuze wordt het contrast tussen de werelden van de halfzware Belle en de blanke Lavinia heel duidelijk.

Het boek leest lekker weg, beeldend geschreven, goed uitgewerkte personages en veel aandacht voor situatiebeschrijvingen. Het verhaal is boeiend genoeg om door te willen lezen. Er gebeurt veel, soms bijna teveel. Altijd wel iets waarvan je wilt weten hoe het afloopt. Ergens in mijn aantekeningen vond ik terug “het verhaal van de vrouwen die voor andermans kinderen zorgen”. In verreweg de meeste gevallen is het zo dat de zorg over een kind om de een of andere reden aan een ander wordt toevertrouwd. Een boek met weinig geluk. Dat geldt zowel voor de slaven als de blanken. Ze krijgen allemaal hun deel in de ellende. Ik zal niet verklappen of er toch nog ruimte is voor een “happy end”.

Omdat Lavinia niet alleen wordt toevertrouwd aan de zorg van een halfblanke vrouw maar ook opgroeit tussen de zwarte slaven heb ik lang gedacht dat Lavinia ook mulat of zwart was. Ik had altijd de indruk dat blanke kinderen weliswaar aan de zorg van een zwart kindermeisje werden toevertrouwd maar dat ze verder in een blanke omgeving opgroeiden omdat het in die tijd vrijwel was uitgesloten dat blanke kinderen bij de slaven woonden. Misschien vergis ik me daarin of heeft de schrijfster hiervoor gekozen omdat Lavinia een weeskind was en daardoor toch een buitenbeentje.

Wat opvalt is het buitengewoon volwassen taalgebruik van Lavinia en de gebroken taal van de slaven. Tenminste ik hoor een 7-jarig kind niet zo snel zeggen “terwijl de gouden gespen op haar schoenen schitterden alsof ze vlam hadden gevat door de zon” of “het viel me op dat haar taille, als ze naar voren leunde om het suikerblok te snijden, naar boven toe uitdijde tot een royale boezem en haar een bevallige vorm gaf”. Maar goed, een heel boek vol kindertaal zou er waarschijnlijk alleen maar toe hebben geleid dat ik het boek had weggelegd.
Wat ik storend vond was de gebroken taal van de slaven. Afrikaans behoort niet tot de talen die ik beheers maar tijdens het lezen had ik steeds het gevoel in Zuid-Afrika te zijn beland. Ik heb nog even gespiekt op de website http://www.afrikaans.nu en zie daar inderdaad sterke overeenkomsten. Ik vond dat jammer, het gaat ten koste van de beleving van de wereld waarin Lavinia is terecht gekomen. Daarom is het wat mij betreft een minder gelukkige keuze. Mogelijk dat het in de originele versie minder storend is.

Alles bij elkaar is mijn oordeel positief, Het Keukenhuis is een aanrader, 4 sterren.

Stormgevaar – Elizabeth George

Oorspronkelijke titel: The Edge of Nowhere
Vertaald door Hugo Kuipers

Ik las Stormgevaar als recensieboek voor de boekgrrls. Door de jaren heen heb ik al aardig wat titels van George gelezen. Altijd met veel genoegen en daarom was ik extra nieuwsgierig naar dit eerste deel van de nieuwe serie Het Fluistereiland.

Hannah Armstrong heeft een bijzondere gave, ze hoort wat mensen denken als fluisteringen in haar hoofd. Haar stiefvader kent deze gave en hij weet dat zij op deze manier heeft “gehoord” dat hij iemand heeft vermoord. Daarom zit er voor Hannah en haar moeder Laurel niets anders op dan te vluchten.
Hannah gaat voortaan met een ander uiterlijk door het leven. In haar nieuwe omgeving heeft ze Becca King. Laura zorgt ervoor dat Becca tijdelijk bij een vriendin van haar kan wonen op het eiland Whidbey. Als Becca daar aankomt blijkt de vriendin te zijn overleden. Door tussenkomst van Seth Darrow wordt Becca opgevangen door Debbie Grieder. Zij gaat bij Debbie en haar twee kleinkinderen Josh en Chloe in haar motel wonen. Daarmee lijkt Becca een plek te hebben gevonden waar ze kan wachten tot Laurel haar weer komt ophalen. Maar als een klasgenoot bewusteloos onder aan een klif wordt gevonden, loopt het heel anders dan gedacht.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen. Het was een tegenvaller. Zoals alle boeken van George is ook Stormgevaar een boek wat lekker leest, vlot geschreven, niet al te ingewikkeld taalgebruik. Hier en daar een paar foutjes in de tekst, maar dat mag geen naam hebben. Toch kan het boek niet tippen aan eerdere titels van Elizabeth George die een stuk origineler en spannender waren.
Voor mij was een meisje dat de gedachten van anderen hoort en een helderziende vrouw die weet wat anderen denken een beetje teveel in een verhaal. Dat gold eveneens voor de drie mensen die alle drie om wat voor reden dan ook niet durven te vertellen waarom ze doen zoals ze doen en dat vrijwel tot de laatste bladzijde volhouden zodat het vooral lang duurt voor een beetje duidelijk wordt hoe de vork in de steel zit. Zoiets veroorzaakt vooral ergernis. Het is ook een beetje gemakkelijk om op die manier te proberen de spanning vast te houden. Het boek heeft daardoor soms meer weg van een flauwe liefdesroman – krijgen ze elkaar wel of krijgen ze elkaar niet – dan van een thriller. Ook het slot  is niet sterk. Eigenlijk het meest voor de hand liggende eind dat je zou kunnen bedenken. Bij mijn weten is dit de eerste keer dat George een serie schrijft en misschien was het daarom moeilijk om een goed slot te bedenken want het moet natuurlijk wel een uitnodiging voor de lezer zijn om het volgende deel uit de serie op te pakken. Dat is wat mij betreft niet gelukt. Daarom waardeer ik het boek met twee sterren.

HHhH – Laurent Binet

Oorspronkelijke titel: HHhH
Vertaald door Liesbeth van Nes.

In de roman van Laurent Binet staat de aanslag op Reinhard Heydrich centraal. Heydrich, “de beul van Praag” en het “blonde beest”, als kind “de geit’ genoemd. De persoon Heydrich komt aan de orde. Maar veel meer nog degenen die de opdracht tot de aanslag gaven, de mannen die hem pleegden, de mannen en vrouwen die hen hielpen, hen hebben verraden en de slachtoffers. Natuurlijk ook de gebeurtenissen in relatie tot de aanslag, de aanloop en de gevolgen.

Het kostte wel even tijd om te wennen aan de tussenzinnen die Binet veelvuldig gebruikt. De vrij uitgebreide beschrijving van zijn onderzoek naar het realiteitsgehalte van films over Heydrich vond ik in eerste instantie minder relevant. Dat gevoel veranderde snel. Ik zat er gewoon helemaal naast. Want het onderzoek van Binet om te achterhalen in hoeverre het geschetste beeld de realiteit weergaf, zowel ten aanzien van de films als al het andere materiaal dat hij gebruikt om tot zijn verhaal te komen, maakt dit boek juist zo bijzonder. Binet is in een voortdurende strijd gewikkeld om feiten en fictie strikt gescheiden te houden. Hij ondervindt dat dit lastig is want hoe simpel is het niet om een interpretatie of aanname aan het verhaal mee te geven. Hij betrapt zichzelf daar bijvoorbeeld op als hij schrijft wat iemand denkt of voelt. Dat kan hij immers niet weten.

Niet alleen zijn strijd om fictie en feiten gescheiden te houden maar ook de eigen betrokkenheid bij het verhaal maken HHhH tot een indringend boek. Door de rol van zijn vader, door de plaatsen te bezoeken waar gebeurtenissen zich hebben afgespeeld en door te vertellen alsof hij ter plekke was en het voor zijn eigen ogen zag gebeuren.

Alles bij elkaar een indringend, knap geschreven boek dat ook prettig leest. En dat prettige slaat natuurlijk alleen op de schrijfstijl en geenszins op de verschrikkingen waarover Binet schrijft. Het blijft ongelofelijk hoe de misdaden in WO II altijd nog erger blijken te zijn dan je al wist.

Zelf las ik nog niet zo lang geleden Liefde en Spionage in Hitlers Berlijn van Erik Larson. Een heel ander boek. Het verhaal van de Amerikaanse ambassadeur die in Berlijn wordt gestationeerd als het nazisme in opkomst is. Dezelfde personen, dezelfde locaties in Berlijn, dezelfde nacht van de lange messen maar wel bekeken door andere ogen vanuit een heel andere invalshoek. Degenen die HHhH interessant vinden, zou ik willen adviseren ook deze roman te lezen.

Binet noemt in zijn boek ook nog een aantal titels  van boeken waarin Heydrich een rol speelt. Het boek van Jiri Weil, Mendelssohn is op het dak,  Seven Men at Daybreak van Alan Burgess en Like a Man van David Chacko. Het boek van Chacko lijkt mij het boek waar feiten en fictie het minst gescheiden worden maar daarover kan ik pas oordelen als ik het boek heb gelezen.

Tot slot nog een citaat dan Flaubert dat Binet in zijn boek heeft opgenomen:
“We zijn meer waard door ons streven, dan door wat we tot stand brengen”.

Een Boek vol Leugens – Mary Horlock

Oorspronkelijke titel: The Book of Lies. Vertaald door Mariëtte van Gelder.

Dit boek kreeg ik als recensie-exemplaar bij de boekgrrls. Op grond van de korte beschrijving leek Een Boek vol Leugens me wel de moeite. “een briljant debuut”, “lang verborgen familiekwesties die ons uiteindelijk inhalen” en “een verhaal over individuele of collectieve schuld”. Dat waren de kreten waardoor ik een kansje waagde om dit recensieboek te winnen.

De geheimen in het boek zijn die van de vijftienjarige Catherine Rozier en haar oom Charles Rozier. Catherine weet als enige hoe haar vriendin Nicolette is verdwenen. Charles Rozier was ongeveer even oud in de Tweede Wereldoorlog. Toen de Duitsers het eiland hadden bezet werd zijn vader beschuldigd van spionage. Hij weet wat wat er toen is gebeurd.

Catherine vertelt haar verhaal in 1985. Ze doet verslag van de gebeurtenissen. Bij ieder hoofdstuk staat uitdrukkelijk vermeldt hoe laat het is en waar ze zich bevindt. De geschiedenis van Charles Rozier is op schrift gezet door zijn broer, de vader van Catherine. Ook hier is bij ieder hoofdstuk aangegeven wanneer dat is gebeurd, 1965.

Wat mij betreft was het geen briljant debuut. Het boek heeft me geen moment geboeid. Het is moeizaam lezen met alle tussenzinnen en uitstapjes, de vaak semi-wetenschappelijke voetnoten en het soms overdreven wollig taalgebruik. Met dat laatste bedoel ik bijvoorbeeld “ik keek in de kristallijnen, twinkelende zee”. Het verhaal hangt als los zand aan elkaar. Het duurt lang voordat duidelijk wordt waarom beide verhalen naast elkaar worden verteld. Feitelijk gaat het boek meer over geheimen dan over leugens. Veel personen in het boek dragen een geheim met zich mee. Dat geldt niet alleen voor Charles en Catherine. Beide hoofdpersonen zijn goed uitgewerkt. Voor Charles Rozier is wel sympathie op te brengen maar Catharine is een vervelende puber met een enorm gebrek aan zelfvertrouwen. Mary Horlock heeft er voor gekozen om Catherine in haar verhaal vaak hoofdletters te laten gebruiken. Zoals “ze was een Liegbeest en een Verraadster” en het “was geen Gruweldaad”. Het komt wat gekunsteld over. Net als de voetnoten overigens.

Nee,  helaas, mijn boek was het niet. Het heeft me moeite gekost om het boek uit te lezen en een volgende roman van deze auteur zal dan ook niet snel op mijn leeslijstje verschijnen. Mijn waardering, twee sterren.

Liefde & Spionage in Hitlers Berlijn – Erik Larson

Ik was de gelukkige, bij de winactie van de boekgrrls was ik degene die dit boek kreeg toegestuurd om te recenseren. De oorspronkelijke titel is In the Garden of Beasts en het boek is vertaald door Aad van der Kooij. Het boek (414 blz) is voorzien van een fraaie omslag met in de linkerbovenhoek een foto van Martha Dodd. Grappig zijn de schaduwen op de voorgrond.

Erik Larson, geboren 3 januari 1954, groeide op in Freeport, Long Island. In 1976 studeerde hij cum laude af in Russische geschiedenis. Hij was journalist bij The Wall Street Journal and Time magazine. Larson heeft al drie bestsellers op zijn naam staan, De Duivel in de Witte Stad (The Devil in the White City, 2003),  Thunderstruck (2006) en De Meteoroloog en de Storm (Isaac’s Storm, 1999).

Het is 1933. President Roosevelt is op zoek naar een nieuwe Amerikaanse ambassadeur in Berlijn en heeft moeite een geschikte kandidaat te vinden. Zijn oog valt op William Dodd. Een wetenschapper die zichzelf naar voren heeft geschoven voor de functie van ambassadeur in Amsterdam of Brussel. Dat lijkt een rustige baan waarin hij alle tijd heeft om zijn boek over “the Old South” te schrijven. Roosevelt beslist anders. Op 13 juli 1933 komt Dodd met zijn familie aan in Berlijn. Dodd denkt met een neutrale houding te kunnen bereiken dat Hitler zijn optreden zal matigen. Net als zoveel anderen heeft hij het idee dat Hitler vrij snel van het toneel zal verdwijnen. De dochter van Dodd, Martha, vindt het fantastisch in Berlijn. Zij is onder de indruk van het opkomende bewind en steunt dat aanvankelijk. Hun opstelling verandert na de Nacht van de Lange Messen, de “nacht” van vrijdag 30 juni 1934 tot zondag 2 juli 1934, waarin Hitler en Himmler de hele top van de SA vermoorden. Dodd ziet dat het met Hitler in Europa helemaal de verkeerde kant uitgaat maar vindt weinig gehoor bij het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken waar men zich vooral zorgen maakt over de openstaande Duitse schuld aan Amerikaanse crediteuren.

Volgens de New York Times is het een “waargebeurd verhaal dat leest als een thriller”. Daar ben ik het mee eens. Het boek is een feitenrelaas, wat in ieder geval blijkt uit de meer dan 50 pagina’s met noten en bibliografie. Maar daar moet de potentiële lezer zich vooral niet door laten afschrikken. Het is een knappe prestatie van Larson dat hij al deze feiten heeft weten om te smelten tot een boek dat leest als een roman. Het boek geeft een goed beeld van het Berlijn voor de Tweede Wereldoorlog, de verslechterende sfeer en de toename van geweld en onderdrukking. Wat vooral ook tot uiting komt is de enorme discrepantie tussen het beeld van politici in de Verenigde Staten en de realiteit in Duitsland. Dodd was uiteindelijk een roepende in de woestijn. Ook de hoofdpersonen worden door Larson goed neergezet. Dodd de wetenschapper met weinig tot geen gevoel voor diplomatie. Martha, een vrolijke dame die de ene na de andere affaire begint. Met de kennis die we nu hebben, is het eenvoudig om William en Martha Dodd niet altijd even sympathiek te vinden.

Op de achterkant van het boek wordt ons een nieuw licht op de afzijdigheid van de westerse landen tijdens de opkomst van het naziregime beloofd. Die belofte vind ik niet waar gemaakt. Dat geldt wellicht meer voor de Amerikaanse lezers. Ik heb althans geen dingen gelezen die onbekend waren. Desalniettemin vond ik het een intrigerend boek dat me een beter beeld heeft gegeven van het Berlijn in de jaren dertig en de ontwikkelingen die hebben geleid tot de Nacht van de Lange Messen. Mijn oordeel is vier sterren.

Erik Larson heeft een eigen website. Over de Amerikaanse uitgave zijn reviews verschenen in de New York Times, de Seattle Times en de Washingon Times.

Het Negerboek – Lawrence Hill

Ik kan me herinneren dat een tijdje terug werd gevraagd naar boeken waarin sterke vrouwen een hoofdrol spelen. Toen had ik niet direct een titel in mijn hoofd maar nu wel. Want dat de hoofdpersoon in Het Negerboek, Aminata Diallo, een sterke vrouw is, staat buiten kijf.

Maar eerst iets over de Canadese schrijver, Lawrence Hill. Geboren in 1957, zoon van een zwarte vader (een afstammeling van de Afrikaanse slaven) en een blanke moeder. Alle drie zijn zij nauw betrokken bij mensenrechtenorganisaties. Hill weigerde in 1968 belasting te betalen als protest tegen de oorlog in Vietnam. Eerder schreef hij Black Berry, Sweet Juice: On Being Black and White in Canada.

In Het Negerboek brengt Hill de gruwelen van de slavenhandel in de herinnering. De oorspronkelijke titel van het boek is The Book of Negroes. Er was nogal wat commentaar op de titel, weerstand ook, maar de titel refereert aan een boek dat in de 18e eeuw werkelijk heeft bestaan. Het was een register waarin de geïmporteerde slaven nauwkeurig werden vastgelegd.

Het verhaal wordt verteld door Aminata Diallo. Een oude vrouw die door de Engelse abolitionisten is gevraagd om het verhaal van haar ontvoering uit Afrika en haar leven in slavernij op te tekenen.

Aminata wordt als klein meisje ontvoerd uit haar dorp Bayo. Zij ziet daarbij hoe haar vader en moeder worden vermoord. Na een tocht over land worden de ontvoerde Afrikanen aan boord gebracht van een slavenschip en begint de lange overtocht naar South Carolina. Een toch vol ontberingen waar Aminata al snel leert wat het betekent om slaaf te zijn. De zeereis heeft haar uitgeput en ziek gemaakt. Zij belandt op een indigoplantage waar Georgia haar helpt te overleven. Zij heeft het “geluk” terecht te komen bij Solomon Lindo en zijn vrouw. Daar heeft zij de mogelijkheid om te leren lezen en schrijven. Aminata blijkt een doorzetter, een intelligente vrouw die tot het uiterste gaat om haar doel te bereiken. Als zij door een zakenreis van Lindo in New York terecht komt, weet ze te ontsnappen en komt terecht bij de “Black Loyalists” die de kant van de Engelsen hebben gekozen. Aan het eind van de onafhankelijkheidsoorlog weet zij met enkele duizenden andere zwarten naar Canada te vertrekken. Alhoewel de Engelsen veel mooie beloften hebben gedaan, blijkt daar in de praktijk maar weinig van waar te zijn. Het bestaan in Canada is maar nauwelijks beter dan in New York. Ook hier leven blank en zwart gescheiden. Uiteindelijk krijgt Aminata de kans om terug te gaan naar Afrika, naar Sierra Leone. Het blijkt niet te zijn wat ze zich ervan had voorgesteld. Ze is een vreemde in eigen land en ziet hoe nog steeds Afrikanen als slaven worden verscheept. Ze vertrekt opnieuw, nu naar Londen, waar ze zich inzet voor de afschaffing van de slavernij.

Aminata is een goede verhalenverteller. Het boek leest dan ook als een trein. Met 447 bladzijden heeft boek een aardige omvang maar toch is er geen letter teveel. Ik kon het boek maar met moeite neerleggen. Het verhaal is vaak weerzinwekkend, de manier waarop met mensen ongestraft andere mensen kunnen vernederen, pijnigen en een menswaardig leven ontnemen, ronduit verschrikkelijk. Maar de hoofdpersoon en de mensen in haar directe omgeving zijn hartverwarmend en krachtig in al hun ellende. Hill zet sterke personen neer. Hij schreef een meeslepend verhaal over een aantal zwarte bladzijden uit de geschiedenis. Soms misschien een beetje te toevallig,  te mooi en een beetje te zoet. Maar ik vind dat niet erg. Aminata wordt alles ontnomen wat haar lief is en daarom gun je haar dat toeval en dat beetje geluk van harte.

The Help – Kathryn Stockett

The Help is the first novel by the American author Kathryn Stockett. It takes place in the early 1960s, a very important period for the civil rights movement. There’s a lot of unrest. It’s just after the Montgomery Bus Boycott. A protest that started with Rosa Parks who refused to give up her seat for a white man although the busdriver told her to do so. John. F. Kennedy is president of the United States. His brother Robert Kennedy is the Attorney General. J. Edgar Hoover is director of the FBI. It’s the period in which the assistence of U.S. marshals is required to to enforce a federal court order allowing the admittance of the first African American student James Meredith to the University of Mississippi, the period in which Martin Luther King jr. is leading the “March on Washington”.

Miss Eugenia “Skeeter” Phelan has big dreams of becoming a writer. Her mother, however, has other dreams for Skeeter: to find her a rich husband from a good Southern family. Realizing how badly the black maids “The Help” are being treated by their white employers, she comes up with an idea to interview and write about the black maids in Jackson, and their relationships with their white employers. A very dangerous project for all participating maids.

Never a dull moment in this long book. The story grabs you and doesn’t let you go. The characters are wonderfully developed, as are the historical background and setting. Sometimes the book makes you laugh but more often it makes you truly sad because of the way the whites treat the black housekeepers and maids. I really enjoyed reading the seperate voices in alternating chapters – Abileen, Minnie and Skeeter. So real that you almost hear them tell their stories in the typical accent in the Deep South.

I strongly recommend reading The Help, a great debut novel, four stars.

Reviews is USA Today, New York Times and The Daily Telegraph. The Kathryn Stockett official website and a CBS interview on YouTube.